Cảnh báo nguy cơ cháy rừng từ tập quán đốt nương rẫy của đồng bào vùng cao

Trong điều kiện thời tiết hanh khô kèm theo gió lớn, những ngọn lửa từ việc đốt rẫy rất dễ lan nhanh và vượt ngoài tầm kiểm soát của con người. Đặc điểm thực bì khô, lá rụng dày kết hợp với địa hình đồi dốc khiến các đám cháy bùng phát mạnh và lan rộng chỉ trong thời gian ngắn. Khi sự cố xảy ra, công tác khống chế và chữa cháy gặp vô vàn khó khăn do địa hình hiểm trở, lực lượng tại chỗ mỏng và phương tiện hỗ trợ còn hạn chế. Hậu quả của cháy rừng không chỉ dừng lại ở việc mất đi diện tích rừng tự nhiên mà còn dẫn đến suy thoái đất, mất đa dạng sinh học và gia tăng tần suất các loại hình thiên tai như lũ quét, sạt lở đất.

Bên cạnh những tổn thất về môi trường, cháy rừng còn tác động tiêu cực trực tiếp đến đời sống và sinh kế của chính người dân địa phương. Nguồn tài nguyên từ rừng như lâm sản và dược liệu quý bị suy giảm, môi trường sống bị ô nhiễm nặng nề bởi khói bụi, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe cộng đồng. Thực tế đã ghi nhận nhiều trường hợp lửa cháy lan sát vào khu dân cư, thiêu hủy nhà cửa và tài sản, gây ra những thiệt hại nặng nề về kinh tế cũng như tinh thần cho bà con.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này ngoài yếu tố tập quán lâu đời còn xuất phát từ sự hạn chế trong nhận thức và điều kiện kỹ thuật canh tác. Một bộ phận người dân chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về phòng cháy, chữa cháy rừng; việc đốt rẫy thường thực hiện tự phát, thiếu các biện pháp an toàn bắt buộc như tạo đường băng cản lửa hay tổ chức người canh gác cẩn thận. Đồng thời, công tác quản lý và giám sát tại một số địa phương vẫn còn những kẽ hở, chưa thực sự chặt chẽ để ngăn chặn kịp thời các rủi ro.

Để bảo vệ rừng bền vững, việc thay đổi từ nhận thức đến hành động của cộng đồng là hết sức quan trọng. Các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ trách nhiệm của mình, đồng thời hướng dẫn áp dụng các phương thức canh tác mới như làm đất không đốt, trồng xen canh hoặc sử dụng phân hữu cơ. Trong trường hợp bắt buộc phải sử dụng lửa để xử lý thực bì, bà con cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định: chọn thời điểm thời tiết lặng gió, phát dọn đường băng cản lửa rộng, có người trực gác và phải dập tắt hoàn toàn tàn lửa trước khi rời đi.

Bảo vệ rừng là bảo vệ nguồn sống của hôm nay và mai sau. Bên cạnh sự nỗ lực của chính quyền trong việc hỗ trợ kỹ thuật và tạo sinh kế thay thế, mỗi người dân cần nâng cao ý thức, coi việc phòng chống cháy rừng là nghĩa vụ chung của toàn xã hội. Ngăn chặn nguy cơ cháy rừng từ việc đốt rẫy chính là hành động thiết thực nhất để gìn giữ môi trường sống an lành và phát triển kinh tế vùng cao một cách bền vững.

Xuân Thanh