Gieo mầm hướng thiện sau cánh cửa sắt

Để những việc làm bình dị ấy không dừng ở sự tự phát, cấp ủy, tổ chức đảng tại Trại tạm giam số 1 đã đặt công tác xây dựng Đảng ở vị trí trung tâm, gắn chặt với nhiệm vụ bảo đảm an ninh, an toàn cơ sở giam giữ và giáo dục, cảm hóa can, phạm nhân. Khi nghị quyết đi vào từng ca trực, từng hồ sơ, từng cuộc gặp gỡ, vai trò lãnh đạo của Đảng hiện lên không chỉ trong hội nghị, văn bản, mà trong chính cách cán bộ ứng xử với người đang bị tạm giữ, tạm giam và chờ chấp hành án phạt tù: nghiêm minh nhưng nhân văn, kiên quyết mà giàu trách nhiệm.

Chi bộ là “điểm tựa” của mỗi ca trực

Công tác quản giáo là một lĩnh vực đặc thù. Chỉ một biểu hiện chủ quan, một sơ suất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến an ninh, an toàn đơn vị; nhưng nếu chỉ dựa vào mệnh lệnh, khóa cửa và hàng rào thì chưa đủ để tạo nên sự ổn định bền vững. Điều quan trọng hơn là xây dựng được đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thông nghiệp vụ, gần gũi để nắm bắt tâm lý nhưng luôn giữ đúng nguyên tắc. 

Từ yêu cầu ấy, cấp ủy và các chi bộ trực thuộc coi việc giáo dục chính trị tư tưởng, rèn luyện đạo đức công vụ và nâng cao ý thức trách nhiệm là nhiệm vụ thường xuyên. Nội dung sinh hoạt chi bộ được gắn với những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn: làm sao quản lý chặt mà không tạo căng thẳng không cần thiết; làm sao phát hiện sớm diễn biến tâm lý bất thường; làm sao giải thích để can, phạm nhân hiểu, tự giác chấp hành nội quy; làm sao bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ mà vẫn giữ vững kỷ luật, kỷ cương.

Trong từng tổ, đội công tác, đảng viên được giao nhiệm vụ nêu gương. Nêu gương không phải điều gì xa vời. Đó là có mặt đúng giờ, kiểm tra đúng quy trình, ghi chép đầy đủ; là không né tránh việc khó, không để cảm xúc cá nhân chi phối cách ứng xử; là chủ động trao đổi khi phát hiện dấu hiệu bất thường và sẵn sàng nhận trách nhiệm khi công việc còn hạn chế. Từ sự gương mẫu ấy, kỷ luật của Đảng chuyển hóa thành kỷ luật công tác; tinh thần phục vụ Nhân dân chuyển hóa thành thái độ tôn trọng con người trong mọi tình huống.

Mỗi buổi sinh hoạt chi bộ vì thế cũng là một cuộc “soi mình”. Những biểu hiện hình thức, thiếu sâu sát, ngại va chạm được thẳng thắn nhận diện. Những cách làm hiệu quả được chia sẻ để nhân rộng. Cán bộ trẻ được đảng viên có kinh nghiệm hướng dẫn từ kỹ năng tiếp xúc, đối thoại đến phương pháp phân loại, quản lý và giáo dục. Qua đó, tổ chức đảng không đứng bên ngoài nhiệm vụ chuyên môn, mà trở thành trung tâm đoàn kết, nơi thống nhất ý chí và hành động của tập thể.

Đưa nghị quyết vào những việc làm cụ thể

Hiệu quả lãnh đạo của tổ chức đảng được đo bằng sự chuyển biến trong thực tiễn. Ở Trại tạm giam số 1, những chủ trương về xây dựng lực lượng Công an nhân dân thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại được cụ thể hóa bằng các phần việc sát với đặc điểm đơn vị. Công tác kiểm tra, giám sát được gắn với việc chấp hành quy trình quản lý giam giữ; công tác dân vận được thể hiện trong cách tuyên truyền, giải thích; việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh được cụ thể hóa bằng tinh thần tận tụy, gần dân, trọng dân và trách nhiệm với từng phận người.

Một trong những điểm nhấn là hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật dành cho can, phạm nhân. Thay vì truyền đạt một chiều, nội dung được lựa chọn theo từng nhóm đối tượng, gắn với những tình huống gần gũi: quyền và nghĩa vụ trong thời gian bị giam giữ; nội quy cơ sở giam giữ; những hành vi bị nghiêm cấm; quy định về trợ giúp pháp lý; điều kiện, trình tự liên quan đến thi hành án và tái hòa nhập cộng đồng. Cán bộ báo cáo viên chú trọng giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu, đặt câu hỏi tình huống để người nghe tự suy nghĩ và liên hệ với hành vi của mình.

Một buổi tuyên truyền pháp luật thành công không chỉ là truyền đạt đủ điều, khoản. Điều đáng quý hơn là sau buổi học, có người biết mình phải làm gì để bảo vệ quyền lợi hợp pháp; có người hiểu rằng thái độ chấp hành hôm nay liên quan trực tiếp đến quá trình cải tạo ngày mai; có người lần đầu bình tĩnh nhìn lại nguyên nhân dẫn mình đến sai phạm. Tri thức pháp luật, khi được truyền đạt bằng trách nhiệm và sự tôn trọng, có thể trở thành chiếc cầu nối từ nhận thức đến thay đổi hành vi.

Cùng với giáo dục pháp luật là sự quan tâm đến đời sống, hoàn cảnh cụ thể của từng người. Những can, phạm nhân có hoàn cảnh khó khăn, ít hoặc không có người thân thăm gặp thường mang tâm lý mặc cảm, lo âu và dễ buông xuôi. Từ thực tế đó, chi bộ và cán bộ, chiến sĩ đã quan tâm xây dựng hoạt động hỗ trợ bữa ăn sáng cho các trường hợp khó khăn. Một phần ăn không lớn về vật chất, nhưng được trao đúng lúc lại mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc: người nhận hiểu rằng mình đang chấp hành sự quản lý nghiêm minh của pháp luật, song vẫn được đối xử bằng tình người và không bị bỏ lại phía sau.

Điều tạo nên giá trị của mô hình không nằm ở sự phô trương, mà ở cách tổ chức chặt chẽ, công khai, đúng đối tượng; ở tinh thần tự nguyện, sẻ chia của cán bộ, chiến sĩ; ở việc mỗi suất ăn đồng thời gửi đi một thông điệp giáo dục: xã hội luôn mở đường cho người thật sự biết nhận lỗi, sửa mình và hướng thiện. Đây cũng là cách công tác xây dựng Đảng lan tỏa ra đời sống – từ nghị quyết về trách nhiệm nêu gương đến một hành động cụ thể, từ lời dạy về tình thương con người đến sự chăm lo thiết thực cho người yếu thế.

“Kỷ cương và tình thương” không phải hai phía đối lập

Trong môi trường giam giữ, sự nhân văn không đồng nghĩa với dễ dãi; nghiêm khắc cũng không có nghĩa là lạnh lùng. Kỷ cương bảo đảm mọi người đều được quản lý theo pháp luật, không thiên vị, không tùy tiện. Tình thương giúp cán bộ nhìn thấy phía sau hành vi vi phạm là một con người còn khả năng thay đổi. Khi hai yếu tố ấy được kết hợp đúng đắn, mệnh lệnh hành chính có thêm sức thuyết phục, còn hoạt động giáo dục có nền tảng để đi vào chiều sâu.

Có những trường hợp mới vào cơ sở giam giữ thường hoang mang, khép kín, ít giao tiếp; có người nóng nảy, bi quan vì hoàn cảnh gia đình; có người chưa hiểu rõ quy định nên phản ứng hoặc chấp hành chưa nghiêm. Cán bộ quản giáo phải quan sát từ những biểu hiện nhỏ, kiên trì gặp gỡ, giải thích, đồng thời báo cáo và phối hợp xử lý đúng quy định. Chính sự sâu sát ấy giúp phòng ngừa vi phạm, hạn chế nguy cơ mất an toàn và tạo điều kiện để người bị giam giữ ổn định tư tưởng.

Phẩm chất của người đảng viên được thử thách rõ nhất trong những thời điểm không có tiếng vỗ tay: một ca trực đêm kéo dài; một cuộc đối thoại với người đang kích động; một lần phát hiện nguy cơ tự gây tổn hại; hay việc tỉ mỉ kiểm tra chế độ, tiêu chuẩn cho từng trường hợp. Những công việc ấy âm thầm nhưng trực tiếp bảo vệ tính mạng, sức khỏe, quyền con người và sự nghiêm minh của pháp luật.

Từ thực tiễn đó, có thể thấy xây dựng Đảng trong lực lượng làm công tác giam giữ trước hết là xây dựng con người: người cán bộ có bản lĩnh trước áp lực, có “sức đề kháng” trước cám dỗ, có năng lực xử lý tình huống và có trái tim biết rung động trước những hoàn cảnh cần được giúp đỡ. Một chi bộ mạnh phải làm cho từng đảng viên hiểu rằng quyền hạn luôn đi cùng trách nhiệm; mỗi lời nói, hành vi của cán bộ đều góp phần tạo dựng hoặc làm suy giảm niềm tin vào Đảng, Nhà nước và lực lượng Công an nhân dân.

Từ chuyển biến trong nhận thức đến nền tảng tái hòa nhập

Mục tiêu cuối cùng của quản lý, giáo dục không chỉ là giữ cho cơ sở giam giữ an toàn trong hiện tại, mà còn góp phần chuẩn bị cho người vi phạm pháp luật một nền tảng để trở về cộng đồng. Bởi vậy, việc khơi dậy ý thức tự giác, lòng tự trọng và trách nhiệm với gia đình có ý nghĩa lâu dài. Khi một người hiểu pháp luật hơn, biết kiềm chế hơn, biết trân trọng sự quan tâm của gia đình và xã hội hơn, thì cánh cửa tái hòa nhập đã được mở từ bên trong nhận thức của chính họ.

Trong quá trình ấy, cán bộ không làm thay sự lựa chọn của người lầm lỗi. Tổ chức đảng và đơn vị tạo môi trường, trao cơ hội, định hướng và thuyết phục; còn sự thay đổi phải bắt đầu từ ý chí của mỗi người. Vì vậy, công tác giáo dục cần được tiến hành kiên trì, phù hợp từng hoàn cảnh, tránh định kiến và không nóng vội. Có sự tiến bộ đến từ một buổi học pháp luật; có sự thay đổi bắt đầu từ lá thư gia đình; cũng có người chỉ mở lòng sau nhiều lần được cán bộ chân thành trò chuyện.

Sự phối hợp giữa quản giáo, y tế, hậu cần, tham mưu và các bộ phận liên quan vì thế rất quan trọng. Mỗi khâu đều góp phần tạo nên một môi trường giam giữ an toàn, đúng pháp luật và có tính giáo dục. Vai trò của cấp ủy là giữ vững định hướng, phân công rõ trách nhiệm, kiểm tra thường xuyên, kịp thời tháo gỡ khó khăn, đồng thời động viên những cách làm sáng tạo, thiết thực từ cơ sở.

Giữ ngọn lửa trách nhiệm trong từng đảng viên

Thực tiễn luôn đặt ra những yêu cầu mới. Số lượng, thành phần và tâm lý người bị giam giữ có thể phức tạp; áp lực công việc lớn; nguy cơ sai phạm trong thực thi nhiệm vụ luôn hiện hữu. Để đáp ứng yêu cầu ấy, công tác xây dựng Đảng tại đơn vị cần tiếp tục tập trung vào ba vấn đề cốt lõi.

Trước hết, tiếp tục nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ theo hướng thiết thực, lấy nhiệm vụ chính trị và những vấn đề khó của đơn vị làm nội dung trọng tâm. Mỗi nghị quyết phải rõ việc, rõ người, rõ thời gian và có kiểm tra kết quả; khắc phục biểu hiện sinh hoạt hình thức hoặc chỉ nêu thành tích.

Thứ hai, tăng cường giáo dục, rèn luyện và kiểm soát quyền lực trong thực thi công vụ. Cùng với đào tạo nghiệp vụ, cần bồi dưỡng kỹ năng tâm lý, đối thoại, xử lý tình huống; đề cao tự soi, tự sửa; chủ động phòng ngừa tiêu cực, vi phạm và bảo vệ cán bộ làm đúng.

Thứ ba, tiếp tục nhân rộng những mô hình nhân văn, hiệu quả nhưng phải bảo đảm đúng pháp luật, đúng đối tượng, công khai và bền vững. Mỗi mô hình cần có tiêu chí đánh giá cụ thể, tránh hình thức; coi sự tiến bộ về nhận thức và hành vi của can, phạm nhân là thước đo quan trọng.

Xây dựng Đảng không chỉ là xây dựng tổ chức, mà còn là giữ gìn niềm tin. Ở một cơ sở giam giữ, niềm tin ấy được tạo dựng từ những điều rất cụ thể: cán bộ nói đi đôi với làm; mọi chế độ, chính sách được thực hiện đầy đủ; mọi vi phạm được xử lý công bằng; mọi hoàn cảnh khó khăn được xem xét bằng trách nhiệm; mọi cơ hội hướng thiện đều được trân trọng.

Ánh sáng phía sau cánh cửa sắt

Khi ngày làm việc khép lại, những cánh cửa sắt vẫn đóng theo đúng quy định, nhưng cánh cửa của niềm tin không vì thế mà khép lại. Trong từng buồng giam, có người bắt đầu nhớ đến trách nhiệm với cha mẹ, vợ chồng, con cái; có người hiểu thêm một điều luật; có người tự hứa sẽ không đi lại con đường cũ. Không phải sự thay đổi nào cũng nhìn thấy ngay, nhưng từng hạt mầm hướng thiện vẫn được gieo bằng sự kiên trì của những cán bộ hằng ngày làm công việc thầm lặng.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự nghiêm minh của pháp luật và tinh thần “vì Nhân dân phục vụ” gặp nhau ở một mục tiêu chung: Bảo vệ an ninh, trật tự, bảo vệ quyền con người và giúp người lầm lỗi có cơ hội sửa chữa. Đó là giá trị sâu sắc của công tác xây dựng Đảng trong lực lượng quản lý giam giữ - xây dựng tổ chức trong sạch, đội ngũ vững vàng và một môi trường kỷ cương nhưng không thiếu tình người.

Từ mỗi ca trực an toàn, mỗi buổi học pháp luật, mỗi cuộc gặp gỡ chân thành và mỗi phần ăn sẻ chia, hình ảnh người đảng viên Công an nhân dân được bồi đắp bằng hành động. Chính những việc làm cụ thể ấy làm cho đường lối của Đảng thấm vào cuộc sống, để phía sau cánh cửa sắt vẫn luôn có ánh sáng của pháp luật, của trách nhiệm và của niềm tin vào ngày trở về.

Đội Quản giáo