Nâng cao hiệu quả và tháo gỡ khó khăn trong công tác giám định chữ ký của đồng bào dân tộc thiểu số tại Quảng Ngãi

Trong chuyên môn kỹ thuật hình sự, chữ ký là một dạng đặc biệt của chữ viết, phản ánh những thói quen và chuyển động khi ký dưới sự điều khiển của hệ thần kinh trung ương. Đối với người thường xuyên viết, ký, chữ ký thường có mức độ ổn định tương đối cao; ngược lại, với những người ít viết, ít ký hoặc không có thói quen sử dụng một chữ ký cố định, chữ ký có thể biến đổi đáng kể qua từng lần thực hiện. Thực tiễn tại khu vực phía Tây tỉnh Quảng Ngãi cho thấy chữ ký của một bộ phận người đồng bào dân tộc thiểu số thường có cấu tạo khá đơn giản, có trường hợp chỉ gồm một vài nét hoặc viết lại họ, tên bằng các nét chữ rời rạc, xuất hiện nhiều điểm dừng, đoạn gãy hoặc sự không liên tục của nét bút. Đáng chú ý, người dân thường không duy trì một dạng chữ ký ổn định mà mỗi lần ký lại tái hiện các nét theo trí nhớ và thói quen tại thời điểm đó, khiến việc phân biệt giữa biến đổi tự nhiên với dấu hiệu giả mạo trở nên phức tạp. Bên cạnh đó, việc thu thập mẫu chữ ký so sánh cũng gặp nhiều hạn chế do một bộ phận người dân chủ yếu làm nông nghiệp, ít sử dụng chữ viết trong các giao dịch, dẫn đến nguồn tài liệu mẫu cũ rất khan hiếm và ảnh hưởng không nhỏ đến việc đánh giá độ ổn định của chữ ký.

Để bảo đảm kết luận giám định chính xác, các giám định viên cần hết sức thận trọng khi đánh giá các dấu hiệu như nét chậm, nét run, điểm dừng bút hay sự không liên tục của nét chữ, tuyệt đối không áp dụng máy móc tiêu chuẩn chữ ký của người thường xuyên viết, ký đối với những người ít có thói quen sử dụng chữ viết. Khi tiếp nhận trưng cầu hoặc yêu cầu giám định, cần thu thập đầy đủ thông tin về trình độ học vấn, độ tuổi, nghề nghiệp, điều kiện sử dụng chữ viết và các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng vận động của đương sự. Đối với mẫu chữ ký so sánh, cần ưu tiên thu thập các mẫu được hình thành ở các thời điểm trước, trong và sau gần thời điểm xảy ra vụ việc; đồng thời khai thác tối đa nguồn tài liệu lưu trữ tại địa phương như hồ sơ hộ tịch, hồ sơ địa chính, hồ sơ vay vốn, giấy biên nhận và các tài liệu giao dịch khác. Trường hợp phải thu mẫu chữ ký thực nghiệm, cán bộ chuyên môn cần tạo tâm lý thoải mái cho người được lấy mẫu, thực hiện với số lượng phù hợp trong các điều kiện khác nhau về thời điểm, tư thế, loại bút và loại giấy nhằm phản ánh đầy đủ sự biến đổi tự nhiên.

Việc nhận diện đúng những khó khăn đặc thù trong giám định chữ ký của đồng bào dân tộc thiểu số giúp giám định viên chủ động hơn trong quá trình thu thập, đánh giá mẫu so sánh, qua đó hạn chế sai sót, bảo đảm tính khách quan, chính xác của kết luận giám định phục vụ công tác điều tra. Song song với việc nâng cao chất lượng chuyên môn, công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hiện đầy đủ các thủ tục theo quy định trong các giao dịch quan trọng – kết hợp giữa chữ ký với điểm chỉ hoặc các biện pháp xác thực khác – có ý nghĩa thiết thực trong việc chủ động phòng ngừa tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân trên địa bàn.

Kim Anh