Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển an toàn trên môi trường mạng

Trong thời đại công nghệ số hiện nay, các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok, YouTube, Zalo đã trở thành công cụ quen thuộc hỗ trợ đắc lực cho việc học tập, giải trí và kết nối của học sinh. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích thiết thực, môi trường mạng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ phức tạp nếu người sử dụng thiếu kỹ năng và sự cảnh giác, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc trang bị kiến thức tự bảo vệ cho các em.

Thực tiễn cho thấy trẻ em khi tham gia mạng xã hội thường đối mặt với nhiều nguy cơ lớn. Đáng chú ý là thủ đoạn lừa đảo, dụ dỗ của các đối tượng xấu giả danh người quen, hứa hẹn tặng quà hoặc vật phẩm trò chơi để chiếm đoạt thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng hoặc tài sản. Bên cạnh đó, việc người dùng vô tình đăng tải công khai địa chỉ nhà, số điện thoại, lịch trình cá nhân dễ dẫn đến nguy cơ bị theo dõi, quấy rối hoặc giả mạo tài khoản. Không gian mạng cũng là nơi dễ phát sinh tình trạng bắt nạt trực tuyến, lời nói ác ý, tin đồn sai sự thật gây tổn thương nghiêm trọng đến tinh thần học sinh, cùng với nguy cơ tiếp cận các thông tin độc hại, bạo lực hoặc rơi vào tình trạng nghiện mạng xã hội, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, tâm lý và kết quả học tập.

Để chủ động phòng ngừa và tự bảo vệ bản thân, các em học sinh cần ghi nhớ và thực hiện nghiêm các nguyên tắc an toàn. Cụ thể, tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu, mã xác thực hay hình ảnh riêng tư cho người lạ; không kết bạn, hẹn gặp hoặc làm theo yêu cầu của người trên mạng khi chưa có sự đồng ý của cha mẹ. Đồng thời, học sinh không nhấp vào đường link lạ, không tải tệp không rõ nguồn gốc, không tham gia các chương trình tặng quà đáng ngờ; luôn kiểm tra nguồn tin trước khi chia sẻ, không phát tán hình ảnh riêng tư hoặc tham gia bình luận xúc phạm, bắt nạt người khác. Mỗi học sinh cần thiết lập quyền riêng tư tài khoản, sử dụng mật khẩu mạnh, phân bổ thời gian sử dụng mạng hợp lý để ưu tiên việc học tập, vui chơi lành mạnh ngoài đời thực và tuân thủ tuyệt đối các quy định độ tuổi của nền tảng cũng như lời khuyên từ gia đình, thầy cô.

Trong trường hợp không may gặp phải các tình huống nguy hiểm hoặc sự cố trên không gian mạng, học sinh cần giữ bình tĩnh, tuyệt đối không tiếp tục trò chuyện, không gửi tiền hay hình ảnh nhạy cảm và nhanh chóng lưu lại các bằng chứng như tin nhắn, hình ảnh màn hình. Các em cần lập tức chặn, báo cáo tài khoản có hành vi quấy rối, đồng thời thông báo ngay cho cha mẹ, thầy cô giáo hoặc người lớn đáng tin cậy để được hỗ trợ xử lý kịp thời. Đặc biệt, khi đối mặt với các hành vi đe dọa, tống tiền hay dụ dỗ gặp mặt, học sinh không nên im lặng hay tự giải quyết một mình vì sợ bị trách phạt. Tại Việt Nam, khi phát hiện trẻ em có nguy cơ bị xâm hại hoặc cần trợ giúp khẩn cấp, gia đình và các em có thể liên hệ Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em theo số điện thoại 111 để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.

Công tác bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không chỉ là trách nhiệm của riêng các em học sinh mà còn đòi hỏi sự chung tay, phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Trong đó, cha mẹ cần thường xuyên quan tâm, đồng hành, hướng dẫn con sử dụng thiết bị an toàn và lắng nghe chia sẻ của con; nhà trường tăng cường tuyên truyền, giáo dục kỹ năng số và kỹ năng tự vệ cho học sinh. Mỗi học sinh hãy nâng cao ý thức trách nhiệm, sử dụng mạng xã hội thông minh để lan tỏa những điều tích cực, chung tay xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh và thân thiện.

Ngọc Tú