Cảnh giác với những thủ đoạn lừa đảo tinh vi kết hợp trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội

Các công cụ AI hiện nay có thể tạo ra bài viết, hình ảnh, giọng nói hoặc video giả mạo với chất lượng rất cao. Tuy nhiên, yếu tố khiến tin giả và chiêu trò lừa đảo lan truyền với tốc độ chóng mặt chính là thuật toán đề xuất nội dung của các nền tảng mạng xã hội. Thuật toán này được xây dựng nhằm giữ chân người dùng bằng cách ưu tiên hiển thị các nội dung phù hợp với lịch sử tìm kiếm và sở thích, vô tình tạo ra "buồng vang thông tin". Các đối tượng lừa đảo đã lợi dụng cơ chế này bằng cách dùng AI tạo hàng loạt nội dung giả kết hợp mạng lưới tài khoản ảo để tương tác, đánh lừa thuật toán và giúp thông tin sai lệch tiếp cận với số lượng lớn người dùng.

Thực tế cho thấy, một kịch bản lừa đảo phổ biến thường diễn ra theo bốn bước tinh vi. Trước hết, AI tạo ra các nội dung có độ chân thực cao như video deepfake người nổi tiếng quảng bá đầu tư hay thông báo giả mạo cơ quan Nhà nước. Tiếp theo, hàng loạt tài khoản ảo đồng loạt bình luận như "Tôi đã nhận được tiền", "Đầu tư có lãi thật" nhằm tạo lòng tin giả tạo. Sau khi thuật toán ghi nhận lượng tương tác lớn, nội dung tiếp tục được đề xuất rộng rãi đến những người có cùng mối quan tâm. Cuối cùng, nạn nhân bị dẫn dắt sang website giả mạo, hội nhóm kín hoặc ứng dụng nhắn tin để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản thông qua việc yêu cầu chuyển tiền, đầu tư, cung cấp mã OTP hay thông tin ngân hàng.

Đáng chú ý, tin giả hiện nay không còn phát tán đại trà mà được AI "cá nhân hóa" nhắm trúng tâm lý từng nhóm đối tượng cụ thể. Người cao tuổi thường bị nhắm đến bằng thông tin về thuốc chữa bệnh, trợ cấp; người trẻ dễ gặp quảng cáo việc làm online, đầu tư tài chính; trong khi doanh nghiệp là mục tiêu của các thông tin giả về thuế hay hóa đơn điện tử. Để nhận diện, người dân cần cảnh giác với nội dung giật gân, tạo cảm giác khẩn cấp, video bất thường, tài khoản mới lập nhưng tương tác khủng hoặc các đường link rút gọn, đồng thời ghi nhận số lượt thích hay chia sẻ không thể coi là chứng cứ xác thực cho tính đúng đắn của thông tin.

Về mặt pháp lý, pháp luật hiện hành đã có các quy định nghiêm khắc để xử lý hành vi phát tán thông tin giả và lợi dụng thông tin giả để lừa đảo. Theo Nghị định số 174/2026/NĐ-CP, cá nhân, tổ chức lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật gây hoang mang trong Nhân dân sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính và buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm. Nếu việc phát tán tin giả là bước nhằm chiếm đoạt tài sản, người thực hiện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 hoặc Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản theo Điều 290 Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017) với khung hình phạt lên đến 20 năm tù. Người dùng vô tình chia sẻ tin giả cũng có thể phải đối mặt với hậu quả pháp lý theo quy định.

Trong bối cảnh AI ngày càng phát triển, kỹ năng quan trọng nhất của mỗi người dùng không chỉ là khả năng tiếp cận thông tin mà là khả năng kiểm chứng. Thuật toán có thể quyết định nội dung xuất hiện trên bảng tin, nhưng việc tin tưởng, chia sẻ hay dừng lại xác minh hoàn toàn là lựa chọn của mỗi cá nhân. Trước khi bấm chia sẻ hoặc thực hiện các giao dịch trên không gian mạng, người dân cần chủ động kiểm tra thông tin từ các nguồn chính thống như cổng thông tin điện tử của cơ quan Nhà nước, cơ quan báo chí được cấp phép để tự bảo vệ mình trước những cạm bẫy công nghệ cao./.

Văn Việt 06