Có nên cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội?

Hệ lụy khi trẻ em “nghiện” mạng xã hội

Mới đây, trong phiên thảo luận tại tổ về kinh tế, xã hội, Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Nguyễn Thị Mai Thoa (đoàn Hải Phòng) đề nghị nghiên cứu giải pháp cấm hoặc hạn chế trẻ em sử dụng một số nền tảng mạng xã hội phổ biến, kèm theo những điều kiện, giải pháp cụ thể liên quan khác. Theo bà Thoa, hiện nay, tình trạng trẻ em bị xâm hại trên mạng dưới rất nhiều hình thức tinh vi, phức tạp, có cả bắt cóc online, bạo lực mạng hoặc bắt nạt qua mạng. Nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng biện pháp cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội. Đơn cử tại Úc, cấm người dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng mạng xã hội từ tháng 12/2025, Indonesia cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội từ tháng 3/2026… Một số quốc gia cũng đang nghiên cứu hoặc xây dựng quy định về việc cấm người dưới 16 tuổi tiếp cận mạng xã hội, nhằm bảo vệ trẻ trước những nội dung độc hại trên mạng xã hội.

Bà Thoa cho rằng, trẻ em thường nhận thức chưa đầy đủ và rất dễ bị lôi kéo vào việc xem, nghe, đọc những nội dung nhạy cảm, không phù hợp với lứa tuổi. Trong khi đó, không có người lớn nào có đủ thời gian để theo dõi việc dùng mạng xã hội của con em mình. Và cũng không phải trẻ em nào cũng được hướng dẫn để sử dụng mạng xã hội an toàn. Vấn đề bà Thoa trăn trở cũng là điều khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng trước thực trạng trẻ em sử dụng mạng xã hội ngày càng phổ biến, và thế giới ảo ảnh hưởng đến tâm lý của trẻ, gây ra nhiều hệ lụy.

Theo Thượng tá Nguyễn Ngọc Thạnh - Trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an tỉnh Quảng Ngãi), bên cạnh những tiện ích không thể phủ nhận do mạng xã hội đem lại, thì nguy cơ mất an toàn đối với trẻ em khi sử dụng mạng xã hội luôn thường trực. Khi dữ liệu cá nhân, nhất là dữ liệu cá nhân nhạy cảm của trẻ bị lộ trên mạng xã hội, trẻ rất dễ bị xâm hại, lôi kéo, lợi dụng. Khi sử dụng mạng xã hội, trẻ em luôn phải đối mặt với 5 nguy cơ, đó là: Xâm hại tư tưởng bởi những thông tin xấu độc, xâm phạm đời tư, bắt nạt trực tuyến, bị xâm hại tình dục và nguy cơ bị lừa đảo trực tuyến. Trên thực tế, các nhân tố gây mất an toàn, nguy hiểm cho trẻ em luôn biến chuyển khó lường, trong khi đó kiến thức, kinh nghiệm sống của trẻ còn rất hạn chế. Từ đó, trẻ em là đối tượng dễ trở thành nạn nhân, hệ lụy để lại cũng sẽ nặng nề hơn so với người lớn.

Từ năm 2024 đến nay, trên địa bàn tỉnh xảy ra 6 vụ việc vi phạm pháp luật liên quan đến xâm hại trẻ em trên internet, mạng xã hội. Theo đó, cơ quan chức năng đã khởi tố hình sự 4 vụ với 4 bị can, xử phạt vi phạm hành chính 1 trường hợp, giáo dục, răn đe 1 trường hợp. Điểm chung của các vụ việc là trẻ bị các đối tượng xấu tiếp cận, làm quen thông qua mạng xã hội, sau đó thao túng tâm lý hoặc tán tỉnh, yêu đương, dụ dỗ chat sex, rồi lưu hình ảnh, video nhạy cảm, từ đó các đối tượng uy hiếp tinh thần, thực hiện hành vi cưỡng đoạt tài sản hoặc hẹn gặp ngoài đời thực, sau đó xâm hại tình dục.

Mới đây, Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Quảng Ngãi đã thi hành quyết định khởi tố bị can và bắt tạm giam đối với L.T.P, sinh năm 2006, trú tại phường Cẩm Thành, tỉnh Quảng Ngãi về hành vi cưỡng đoạt tài sản. Theo kết quả điều tra, P đã sử dụng Facebook để tiếp cận, làm quen, tán tỉnh và dụ dỗ một nữ sinh gửi hình ảnh nhạy cảm. Sau khi có được hình ảnh nhạy cảm này, đối tượng P đã thực hiện hành vi đe dọa em N, buộc em phải chuyển tiền cho đối tượng. Do lo sợ, em N đã nhiều lần chuyển tiền theo yêu cầu của P với tổng số tiền hơn 100 triệu đồng.

Nên cấm hay hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội?

Một số ý kiến cho rằng, việc không cho trẻ tiếp cận mạng xã hội sẽ ảnh hưởng đến năng lực số của trẻ. Về vấn đề này, Thượng tá Nguyễn Ngọc Thạnh cho rằng, năng lực số là khả năng hiểu biết, sử dụng và tận dụng công nghệ thông tin và truyền thông để hoàn thành các nhiệm vụ và mục tiêu cá nhân, nghề nghiệp và tạo ra giá trị cho xã hội. Nó bao gồm một loạt các kỹ năng, từ cơ bản như sử dụng máy tính và internet đến nâng cao như lập trình, phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI)  học máy và các công nghệ số tiên tiến khác để nắm bắt thông tin, hiểu biết và đưa ra quyết định thông minh. Do vậy, rất dễ nhận diện, năng lực số không đến từ việc sử dụng mạng xã hội nhiều hay ít, mà đến từ khả năng làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ làm chủ mình.

Gia đình là yếu tố quan trọng nhất để bảo vệ trẻ em khi tham gia tương tác trên mạng xã hội. Trước hết, phụ huynh nên chịu khó lắng nghe, nắm bắt tư tưởng, định hướng, thảo luận, thống nhất đưa ra nguyên tắc quản lý thời gian, nội dung truy cập phù hợp với từng độ tuổi của trẻ khi sử dụng internet, mạng xã hội để đảm bảo an toàn, kịp thời chia sẻ với người thân khi gặp phải nguy cơ bị xâm hại, bắt nạt. Đặc biệt, khi đã thống nhất nguyên tắc, phụ huynh phải là người làm gương, bỏ điện thoại xuống khi không thật cần thiết để chơi với trẻ, đồng hành và hướng dẫn trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân khi tương tác trên môi trường mạng. Cùng với đó, nhà trường và các cơ quan quản lý nhà nước cần thường xuyên phối hợp tuyên truyền, cảnh báo bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú, sân khấu hóa các vụ việc, tình huống thực tế để trẻ em dễ tiếp thu, nhận biết. Đồng thời, đẩy mạnh công tác xác minh, xử lý số đối tượng lợi dụng không gian mạng để xâm hại trẻ em, công khai kết quả xử lý để răn đe, phòng ngừa chung trong xã hội.

 “Năng lực số không đến từ việc sử dụng mạng xã hội nhiều hay ít, mà đến từ khả năng làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ làm chủ mình. Thay vì lo lắng trước các nguy cơ bị xâm hại, dẫn đến việc hạn chế hoặc cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội thì gia đình, nhà trường và xã hội nên đồng hành cùng trẻ, giúp trẻ sử dụng mạng xã hội một cách an toàn, thông minh và có kiểm soát”, Thượng tá Nguyễn Ngọc Thạnh cho biết.

Tiến Quân