Những điểm mới quan trọng về biện pháp “cấm đi khỏi nơi cư trú” theo Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú năm 2025

Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật số 128/2025/QH15 - Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, thay thế Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam năm 2015.

Một trong những nội dung đáng chú ý của luật là việc bổ sung chương riêng quy định về quản lý, theo dõi người bị áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú. Theo đó, người bị cấm đi khỏi nơi cư trú là người bị hạn chế quyền đi lại ngoài phạm vi xã, phường, thị trấn hoặc đơn vị quân đội nơi cư trú nhằm bảo đảm sự có mặt theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng.

Luật mới quy định rõ trách nhiệm quản lý thuộc về UBND cấp xã, trong đó Công an cấp xã là lực lượng trực tiếp tham mưu, tổ chức theo dõi, quản lý, kiểm diện và xử lý các vấn đề phát sinh liên quan đến người bị áp dụng biện pháp này.

Đáng chú ý, luật đã bổ sung các quy định chặt chẽ hơn đối với nghĩa vụ cam đoan của người bị cấm đi khỏi nơi cư trú. Trường hợp vi phạm nghĩa vụ hoặc không chấp hành các quy định theo luật đến mức phải thay đổi biện pháp ngăn chặn thì có thể bị áp dụng biện pháp tạm giam theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, luật cũng quy định cụ thể quy trình xử lý vi phạm theo từng mức độ. Người vi phạm lần đầu sẽ bị lập biên bản và nhắc nhở; vi phạm lần thứ hai bị tổ chức kiểm điểm và thông báo cho người đã ra lệnh cấm; vi phạm lần thứ ba có thể bị đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn sang tạm giam. Đối với trường hợp thực hiện hành vi phạm tội mới hoặc vi phạm nghiêm trọng trong thời gian chấp hành, cơ quan chức năng có thể xem xét đề nghị áp dụng biện pháp tạm giam theo quy định.

Bảo đảm tính nhân văn và quyền lợi chính đáng của công dân, luật cho phép người bị cấm đi khỏi nơi cư trú được xem xét giải quyết vắng mặt tại nơi cư trú để lao động, học tập, chữa bệnh hoặc vì lý do chính đáng khác khi được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận. Đồng thời, luật cũng quy định cụ thể trình tự, thủ tục thay đổi nơi cư trú, nơi làm việc hoặc nơi học tập trong quá trình chấp hành biện pháp ngăn chặn.

Một điểm mới nổi bật khác là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý. Hồ sơ, dữ liệu và quá trình chấp hành của người bị cấm đi khỏi nơi cư trú sẽ được số hóa, cập nhật trên cơ sở dữ liệu chuyên ngành và liên thông với các hệ thống dữ liệu nghiệp vụ của lực lượng Công an, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phục vụ công tác phòng, chống tội phạm.

Để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mình, người dân, đặc biệt là những người đang chấp hành hoặc có thân nhân đang chấp hành biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú, cần chủ động tìm hiểu, nắm vững các quy định mới của pháp luật để thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ và tránh những hậu quả pháp lý đáng tiếc có thể xảy ra.

Nguyễn Hữu Tuấn