Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử: Hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường bảo vệ danh tính số trên không gian mạng

Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử mang đến nhiều điểm mới quan trọng nhằm đáp ứng kịp thời yêu cầu của thực tiễn. Theo Điều 7 của dự thảo, phạm vi định danh điện tử được mở rộng không chỉ áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân mà còn bao quát cả hàng hóa, thiết bị, tài sản; dữ liệu, hình ảnh, video, tên miền, phần mềm, dịch vụ số, tài sản số, hoạt động, giao dịch cũng như địa điểm, không gian. Quy định này giúp xác lập thông tin nhận diện rõ ràng, phục vụ hiệu quả công tác quản lý, xác minh và truy xuất nguồn gốc các đối tượng trên môi trường điện tử. Cùng với đó, dự thảo quy định đa dạng hóa mô hình thực hiện hoạt động định danh, xác thực điện tử; đồng thời tại Điều 21 cho phép các tổ chức, doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện tham gia cung cấp dịch vụ với các mô hình xác thực tập trung, trung gian và tự chủ, tạo cơ sở triển khai phù hợp với từng nhu cầu giao dịch thực tế.

Vấn đề bảo vệ dữ liệu và quyền kiểm soát danh tính điện tử của người dân được đặt ở vị trí trung tâm. Các khoản 2, 3 và 4 Điều 4 của dự thảo xác lập nguyên tắc bảo vệ quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân, bảo đảm dữ liệu được thu thập, xử lý đúng mục đích và trong phạm vi cần thiết. Quy định tại khoản 3 Điều 23 và khoản 3 Điều 25 tiếp tục giới hạn thông tin, yếu tố xác thực được thu thập, sử dụng trong từng giao dịch cụ thể. Đặc biệt, Điều 29 ghi nhận quyền của chủ thể trong việc lựa chọn phạm vi, đối tượng, thời hạn chia sẻ thông tin, cho phép xác nhận một điều kiện cụ thể mà không phải tiết lộ toàn bộ dữ liệu gốc khi giao dịch không yêu cầu. Đi đôi với quyền lợi, Điều 47 quy định rõ quyền quản lý, sử dụng, kiểm soát việc chia sẻ danh tính, yêu cầu cập nhật, chỉnh sửa thông tin, được thông báo khi dữ liệu bị xâm phạm và thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện; đồng thời đề cao trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc cung cấp thông tin chính xác, bảo vệ phương tiện xác thực và kịp thời thông báo khi phát hiện dấu hiệu bị sử dụng trái phép.

Nhằm chủ động ứng phó với các nguy cơ từ công nghệ mới, Điều 48 của dự thảo Luật bổ sung các yêu cầu bắt buộc đối với việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), trọng tâm là phòng, chống giả mạo sinh trắc học và hình ảnh tạo bằng công nghệ; thực hiện kiểm thử, đánh giá độ chính xác, độ tin cậy, khả năng chống tấn công và giám sát hệ thống AI trong quá trình vận hành. Khi xảy ra sự cố giả mạo dẫn đến xác thực sai danh tính, tổ chức cung cấp dịch vụ có trách nhiệm thông báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền và chủ thể bị ảnh hưởng. Bên cạnh đó, Điều 6 nghiêm cấm các hành vi giả mạo, chiếm đoạt, mua bán, cho thuê, cho mượn danh tính điện tử; thu thập, sử dụng, tiết lộ dữ liệu trái phép; hoặc sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ để gian lận giao dịch, che giấu nguồn gốc tài sản.

Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa vi phạm và tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp trên không gian mạng, người dân cần nâng cao cảnh giác, tuyệt đối không mua bán, cho thuê, cho mượn tài khoản, danh tính điện tử hoặc phương tiện xác thực; không cung cấp mật khẩu, mã xác thực và thông tin cá nhân cho người lạ, đồng thời thận trọng trước các đường dẫn, ứng dụng và yêu cầu xác thực không rõ nguồn gốc. Trước khi đồng ý chia sẻ dữ liệu cá nhân, mỗi người cần kiểm tra kỹ thông tin, mục đích và phạm vi sử dụng, đồng thời chủ động bảo vệ thiết bị, tài khoản và kiểm tra thường xuyên các dấu hiệu truy cập bất thường. Khi phát hiện mất quyền kiểm soát phương tiện xác thực hoặc có dấu hiệu bị mạo danh, cần thông báo ngay cho tổ chức cung cấp dịch vụ để được hỗ trợ xử lý. Đối với các doanh nghiệp, tổ chức cung cấp dịch vụ, cần chú trọng bảo vệ dữ liệu người dùng, chỉ thu thập, xử lý thông tin trong phạm vi cần thiết, đúng mục đích đã thông báo, đồng thời thực hiện nghiêm túc các biện pháp bảo đảm an toàn hệ thống và kịp thời thông báo khi xảy ra sự cố theo quy định tại Điều 46 của dự thảo.

Việc xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm an toàn, minh bạch trong các hoạt động trên môi trường số. Cùng với sự nỗ lực của các cơ quan chức năng, mỗi người dân và doanh nghiệp cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, sử dụng danh tính điện tử đúng quy định, tích cực tham gia phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với các hành vi giả mạo, chiếm đoạt, gian lận trên không gian mạng, góp phần giữ vững an toàn thông tin và an ninh trật tự trong thời kỳ chuyển đổi số.

Bảo Trung