Giữ vững trận địa tư tưởng trên không gian số

Kỳ 1: Không gian mạng – địa bàn trọng yếu của công tác tư tưởng

Không gian mạng đang ngày càng trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội. Ở đó, thông tin được tạo ra, lan truyền và tương tác từng phút; những vấn đề người dân quan tâm, những băn khoăn, phản ánh hay thậm chí những biểu hiện lệch lạc về nhận thức cũng có thể nhanh chóng bộc lộ. Vì vậy, trong đổi mới công tác tư tưởng, không gian mạng không chỉ là nơi cần đấu tranh với thông tin xấu độc, mà còn phải được nhìn nhận như một địa bàn quan trọng để chủ động nắm tình hình, lắng nghe Nhân dân và kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Khi “lòng dân” xuất hiện trên không gian số

Với sự phát triển nhanh của hạ tầng viễn thông và Internet, không gian số ở Quảng Ngãi ngày càng trở thành một phần quan trọng của đời sống xã hội. Toàn tỉnh hiện có 1.706.713 thuê bao điện thoại và 1.966.812 thuê bao Internet băng rộng. 100% xã, phường, đặc khu đã được phủ sóng 3G/4G/5G, trong đó tỷ lệ phủ sóng 5G đến dân cư đạt 87%; tỷ lệ hộ gia đình sử dụng Internet cáp quang đạt 71,7%, tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh đạt 77,25%. Những con số này cho thấy, cùng với sự phát triển của hạ tầng số, một lượng lớn thông tin về đời sống xã hội, tâm tư, phản ánh và thái độ của người dân cũng đang hiện diện ngày càng rõ trên không gian mạng.

Từ đầu tháng 6/2026, qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Quảng Ngãi phát hiện nhiều tài khoản mạng xã hội trên địa bàn có hành vi bình luận, chia sẻ, tương tác với các nội dung xấu độc, xuyên tạc, bịa đặt được đăng tải trên một số kênh, nhóm có liên quan đến Lê Trung Khoa. Qua rà soát, lực lượng Công an đã xác minh, làm việc với gần 200 trường hợp.

Lê Trung Khoa từng bị Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội xét xử vắng mặt ngày 31/12/2025 và tuyên phạt 17 năm tù. Theo cáo trạng, từ năm 2016, người này sử dụng nhiều trang, kênh trên mạng xã hội để đăng tải các nội dung bị xác định là xuyên tạc, xúc phạm cơ quan, tổ chức, lãnh đạo và đưa thông tin sai sự thật. Tuy nhiên, điều đáng chú ý trong quá trình làm việc với gần 200 trường hợp tại Quảng Ngãi không chỉ nằm ở việc xác định hành vi vi phạm, mà còn ở việc làm rõ nguyên nhân dẫn đến hành vi tương tác với những nội dung này.

Qua xác minh, phần lớn các trường hợp cho biết việc bình luận, chia sẻ hoặc tương tác xuất phát từ nhận thức còn hạn chế, thiếu kỹ năng kiểm chứng thông tin, chưa nhận diện đầy đủ tính chất của nội dung được đăng tải, chứ không phải xuất phát từ ý thức chống đối. Trên cơ sở đó, lực lượng Công an tập trung tuyên truyền, giáo dục, nhắc nhở để người dân nâng cao khả năng nhận diện và kiểm chứng thông tin trên mạng xã hội. Với những trường hợp có hành vi vi phạm rõ ràng, việc xử lý được thực hiện theo quy định. Đã có 2 trường hợp bị xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền 12,5 triệu đồng.

Cách xử lý này cho thấy một yêu cầu quan trọng của công tác tư tưởng trong môi trường số: không thể nhìn mọi tương tác trên mạng xã hội bằng một cách tiếp cận duy nhất. Giữa một người thiếu thông tin, một người chưa đủ kỹ năng kiểm chứng và một trường hợp cố tình phát tán thông tin sai lệch là những mức độ khác nhau, cần có cách ứng xử phù hợp. Mục tiêu không chỉ là xử lý một tài khoản hay một hành vi cụ thể, mà quan trọng hơn là giúp người dân có khả năng tự nhận diện thông tin, tự bảo vệ mình trước những nội dung sai lệch và có trách nhiệm hơn với những gì mình đưa lên không gian mạng.

Ở góc độ ấy, “lòng dân” không chỉ được thể hiện qua những cuộc tiếp xúc trực tiếp, những lá đơn hay ý kiến tại các hội nghị. Những gì người dân quan tâm, chia sẻ, bình luận trên mạng xã hội cũng là những tín hiệu cần được quan sát, phân tích và đặt trong mối liên hệ với đời sống thực tế. Vấn đề đặt ra là phải biết phân biệt đâu là phản ánh chính đáng, đâu là tâm lý băn khoăn cần được giải thích, đâu là hành vi vi phạm cần xử lý; từ đó lựa chọn cách tiếp cận phù hợp, lấy thuyết phục, giải quyết vấn đề và củng cố niềm tin làm mục tiêu.

Từ một đoạn video đến một vấn đề của đời sống

Không gian mạng không chỉ phản ánh nhận thức, thái độ hay tâm tư của người dân. Trong nhiều trường hợp, chính những hình ảnh, video được người dân ghi lại và chia sẻ đã trở thành nguồn thông tin giúp cơ quan chức năng phát hiện, xác minh và xử lý những vấn đề cụ thể trong đời sống.

Đầu tháng 8/2026, một video đăng tải trên TikTok ghi lại cảnh một nhóm thanh niên điều khiển xe mô tô chạy tốc độ cao, thực hiện hành vi “bốc đầu” trên đường. Từ thông tin trên mạng xã hội, Đội Cảnh sát giao thông đường bộ số 2 - Tổ công tác Khu vực 3, Phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh Quảng Ngãi phối hợp với Công an xã Kon Braih tiến hành xác minh, xác định 3 người điều khiển phương tiện có liên quan. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng xác định nhiều hành vi vi phạm, lập hồ sơ xử lý hành chính và tạm giữ 4 xe mô tô.

Trước đó, từ một video do người dân cung cấp, lực lượng Cảnh sát giao thông cũng xác minh được trường hợp một nam thanh niên điều khiển xe mô tô thực hiện hành vi “bốc đầu” trong khi chở theo một phụ nữ trên đường Phan Đình Phùng, phường Kon Tum. Người vi phạm sau đó được xác định và xử lý về hành vi điều khiển xe bằng một bánh, không có giấy phép lái xe; phương tiện cũng bị tạm giữ theo quy định.

Đằng sau một đoạn video ngắn trên mạng xã hội có thể là một vụ việc cụ thể cần được giải quyết. Điều đó cho thấy người dân không chỉ là đối tượng tiếp nhận thông tin mà còn có thể trở thành nguồn cung cấp thông tin quan trọng cho cơ quan chức năng. Khi một vấn đề được phản ánh trên mạng và được tiếp nhận, xác minh, xử lý ngoài thực tế, khoảng cách giữa “không gian mạng” và “đời sống thực” được rút ngắn.

Từ những vụ việc như vậy có thể thấy, lắng nghe Nhân dân trên không gian số không đồng nghĩa với việc tiếp nhận mọi thông tin một cách thụ động, càng không có nghĩa là dung túng cho những hành vi vi phạm. Lắng nghe phải đi cùng kiểm chứng; tiếp nhận phải đi cùng xác minh; phát hiện phải đi cùng xử lý. Quan trọng hơn, mỗi thông tin được người dân đưa lên mạng cần được nhìn nhận như một tín hiệu có thể chứa đựng vấn đề của đời sống, để từ đó cơ quan chức năng chủ động kiểm tra, làm rõ và giải quyết khi có căn cứ.

Đây cũng là cách tiếp cận để công tác tư tưởng không tách rời thực tiễn. Bởi niềm tin của người dân không chỉ được hình thành từ những thông tin được tuyên truyền, mà còn được củng cố qua cách cơ quan công quyền tiếp nhận phản ánh, giải quyết những vấn đề cụ thể và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Không để “khoảng trống thông tin” làm xói mòn niềm tin

Nếu không gian mạng đã trở thành một phần của đời sống thì sự hiện diện của cơ quan nhà nước, lực lượng chức năng trên không gian này cũng không thể chỉ dừng ở việc xử lý thông tin xấu độc. Một yêu cầu quan trọng hơn là phải chủ động cung cấp thông tin chính thống, kịp thời giải thích những vấn đề người dân quan tâm và hạn chế khoảng trống thông tin - nơi tin đồn, thông tin chưa kiểm chứng hoặc thông tin xuyên tạc có thể phát triển.

Cuối năm 2025, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ngãi quyết định thành lập Tiểu ban An ninh mạng chuyên trách cấp tỉnh, do Bí thư Tỉnh ủy trực tiếp làm Trưởng Tiểu ban. Việc thành lập Tiểu ban góp phần tăng cường công tác theo dõi, tổng hợp thông tin, nhận diện, cảnh báo, phối hợp xác minh và cung cấp thông tin chính xác trước những vấn đề phát sinh trên không gian mạng. Đây là một trong những bước đi nhằm nâng cao năng lực chủ động nắm tình hình trong bối cảnh môi trường thông tin thay đổi nhanh chóng.

Cùng với đó, hoạt động cung cấp thông tin chính thống cho báo chí và người dân được duy trì thông qua các cuộc họp báo định kỳ về tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, với sự tham gia của các sở, ngành, địa phương liên quan và các cơ quan báo chí Trung ương, địa phương. Việc thông tin kịp thời, rõ ràng, có trách nhiệm đối với những vấn đề dư luận quan tâm là một cách quan trọng để hạn chế khoảng trống thông tin, đồng thời tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin có căn cứ.

Ở một cấp độ gần dân hơn, Fanpage “Công an tỉnh Quảng Ngãi” với 100.000 người theo dõi thường xuyên đăng tải thông tin về hoạt động của lực lượng Công an, tình hình an ninh, trật tự, tuyên truyền pháp luật, cảnh báo phương thức, thủ đoạn của các loại tội phạm, lừa đảo trên mạng và thông tin về an toàn giao thông. Đây không chỉ là một kênh tuyên truyền mà còn là điểm tiếp nhận phản ánh, giúp lực lượng chức năng có thêm nguồn thông tin từ người dân để phục vụ công tác nắm tình hình.

Thực tiễn đó cho thấy, xây dựng “trận địa” tư tưởng trên không gian số trước hết phải bắt đầu từ sự chủ động. Chủ động hiện diện, chủ động cung cấp thông tin, chủ động lắng nghe và chủ động giải quyết vấn đề. Khi người dân có thông tin chính xác, đầy đủ và được giải đáp kịp thời những vấn đề họ quan tâm, khoảng trống thông tin sẽ được thu hẹp; khi những phản ánh chính đáng được tiếp nhận và xử lý, niềm tin cũng được củng cố từ những việc cụ thể.

Giữ vững trận địa tư tưởng trên không gian số vì thế không chỉ là cuộc đấu tranh với thông tin xấu độc. Đó còn là quá trình chủ động hiện diện, chủ động cung cấp thông tin, chủ động lắng nghe và chủ động giải quyết vấn đề từ cơ sở. Công nghệ có thể giúp công tác tư tưởng thấy sớm hơn, nghe rộng hơn, phân tích nhanh hơn, nhưng con người vẫn là yếu tố quyết định. Bởi phía sau mỗi dòng dữ liệu vẫn là những vấn đề của đời sống, những tâm tư của người dân và những quyết định cần được cân nhắc bằng trách nhiệm.

Khi không gian mạng ngày càng trở thành một phần của đời sống xã hội, lượng thông tin cần tiếp nhận, sàng lọc và phân tích cũng ngày càng lớn. Từ những dữ liệu tưởng như rời rạc trên không gian số, nếu được kết nối và khai thác đúng cách, có thể nhận diện xu hướng, phát hiện dấu hiệu bất thường, hỗ trợ dự báo và cảnh báo sớm. Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong chặng đường tiếp theo: làm thế nào để dữ liệu, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo thực sự trở thành công cụ hỗ trợ người làm công tác tư tưởng, giúp nhìn đúng hơn, nhanh hơn nhưng vẫn giữ được sự gần dân, sát thực tiễn.

Hoài Nhung- Tuấn Anh – Đức Mỹ