Thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình: Đổi mới tư duy, nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm
Tại phiên giải trình trước Quốc hội về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an đã phân tích cơ sở thực tiễn của việc cân nhắc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Đây là bước đổi mới tư duy quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
Sự nghiêm minh của pháp luật không chỉ thể hiện ở mức hình phạt nặng đến đâu, mà cốt lõi nằm ở khả năng ngăn chặn tội phạm, bảo vệ xã hội và xử lý đúng người, đúng tội. Đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với một số tội danh, điển hình như tội mua bán trái phép chất ma túy trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đã đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trên thực tế.
Giải trình trước Quốc hội vào sáng ngày 27/10/2026, Bộ trưởng Bộ Công an Đại tướng Lương Tam Quang chỉ rõ, trong đấu tranh với tội phạm ma túy, khi đối mặt với nguy cơ bị tuyên án tử hình, các đối tượng thường chống trả quyết liệt, thậm chí dùng vũ khí tấn công nguy hiểm đối với lực lượng chức năng. Ngược lại, cơ hội được sống sẽ tạo động lực để người phạm tội hợp tác, khai báo thông tin giúp cơ quan điều tra bóc gỡ tận gốc các đường dây, truy xét đối tượng chủ mưu, cầm đầu. Việc triệt phá toàn bộ tổ chức phạm tội mang lại hiệu quả phòng ngừa xã hội cao hơn việc chỉ xử lý các mắt xích vận chuyển ở khâu cuối.
Tuy nhiên, việc thu hẹp hình phạt tử hình không đồng nghĩa với nương nhẹ hay giảm nhẹ trách nhiệm hình sự thiếu phân biệt. Những đối tượng chủ mưu, cầm đầu, tổ chức hoạt động phạm tội đặc biệt nghiêm trọng vẫn phải chịu chế tài xử lý tương xứng. Đối với đề xuất bỏ hình phạt tử hình ở tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, chính sách hình sự cũng được cân nhắc thận trọng giữa tính nghiêm minh, sự tương xứng của hình phạt và yêu cầu bảo vệ nạn nhân.
Bên cạnh đó, dự thảo còn chủ động mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, bổ sung các tội danh liên quan đến tài sản mã hóa, an ninh mạng, dữ liệu cá nhân và tội phạm xuyên quốc gia nhằm đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, đấu tranh với các phương thức phạm tội mới hiện nay.
Việc điều chỉnh chính sách hình sự thể hiện sự chủ động, nhân văn và tầm nhìn chiến lược trong hoàn thiện hệ thống pháp luật. Xử lý nghiêm minh, đúng bản chất, đúng pháp luật và tạo ra hiệu quả phòng, chống tội phạm thực chất chính là thước đo cao nhất để bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người và giữ vững bình yên cho xã hội./.
Quốc Việt
