Lan tỏa thông tin hay xâm phạm bản quyền báo chí?

Sự phát triển mạnh mẽ của Internet, mạng xã hội và các nền tảng số đã tạo điều kiện để thông tin báo chí được lan tỏa rộng rãi, nhanh chóng đến đông đảo công chúng. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích to lớn đó, tình trạng sao chép, đăng tải, khai thác trái phép tác phẩm báo chí luôn thường trực, diễn ra ngày càng phổ biến, làm xâm hại quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ và ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sáng tạo, đầu tư công sức của các cơ quan báo chí.

Vấn nạn xâm phạm bản quyền báo chí

Trước khi đến tay độc giả, mỗi tác phẩm báo chí là kết quả của một quá trình lao động nhọc nhằn, nghiêm túc và đầy tính sáng tạo. Không chỉ phóng viên, cả tòa soạn đã đầu tư đáng kể về nhân lực, tài chính, phương tiện kỹ thuật và thời gian để tạo ra những sản phẩm báo chí có giá trị, bảo đảm tính chính xác, khách quan và tin cậy. Thế nhưng, chỉ với vài thao tác sao chép đơn giản trong vài giây, nhiều diễn đàn, trang mạng xã hội, kênh YouTube hay website đã ngang nhiên chiếm đoạt thành quả lao động trí tuệ ấy. Điển hình là các hành vi ngang nhiên sao chép nguyên văn, cắt ghép hoặc ‘xào nấu’ tin, bài, hình ảnh, video, âm thanh, phóng sự, đồ họa của báo chí để đăng tải trên website, fanpage, kênh, nhóm trên mạng xã hội thuộc sở hữu của mình nhằm thu hút lượt truy cập, kiếm doanh thu mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ.

Đáng lo ngại hơn, với sự trợ giúp của trí tuệ nhân tạo (AI) nhiều nội dung sau khi sao chép còn bị cắt xén, bóp méo hoặc thêm thắt các chi tiết giật gân, sai sự thật nhằm kích thích tò mò của người xem. Không ít fanpage và kênh YouTube còn "xào nấu" các bài báo thành video bằng cách đọc gần như nguyên văn nội dung, chỉ chèn thêm vài lời bình luận sơ sài rồi đăng tải như một sản phẩm của riêng mình.

Từ đó, những tác phẩm được tạo nên bằng mồ hôi, chất xám và sự dấn thân của người làm báo nhanh chóng trở thành "nguồn nguyên liệu miễn phí" để các đối tượng khai thác, phục vụ mục đích thu hút lượt xem, tăng tương tác, quảng cáo và trục lợi, kiếm doanh thu mà hoàn toàn không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ.

Hiểu đúng để tránh vi phạm

Trong bối cảnh đó, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, đã quy định rõ chế tài xử phạt đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ tác phẩm báo chí mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ có thể bị phạt từ 20 - 30 triệu đồng, đồng thời buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm (quy định tại điểm d khoản 1 Điều 95 Nghị định 174). Đây được xem là động thái mạnh tay của cơ quan chức năng nhằm tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.

Quy định này thu hút sự quan tâm của dư luận, song cũng xuất hiện không ít cách hiểu chưa đầy đủ, thậm chí cho rằng mọi hành vi chia sẻ bài báo trên Facebook, Zalo hay các nền tảng mạng xã hội đều có thể bị xử phạt. Thực tế, pháp luật không hạn chế quyền tiếp cận, chia sẻ thông tin hợp pháp của người dân. Tuy nhiên, điều mà Nghị định 174 hướng tới là bảo vệ quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ đối với tác phẩm báo chí, ngăn chặn hành vi xâm phạm bản quyền tác phẩm báo chí dưới vỏ bọc của việc "chia sẻ" thông tin để trục lợi, qua đó xây dựng môi trường thông tin số minh bạch, lành mạnh và công bằng.

Bà Huỳnh Thị Thu Thủy – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cho biết: “Trước hết phải khẳng định rằng, không phải mọi hành vi chia sẻ bài báo đều có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Người dân hoàn toàn có thể đăng đường link bài báo gốc lên Facebook, Zalo hoặc các nền tảng số khác; chia sẻ trực tiếp bằng nút "Share" từ nền tảng trực tuyến của cơ quan báo chí; gửi đường dẫn bài báo qua nhóm chat hoặc kèm theo bình luận, quan điểm cá nhân; trích dẫn ngắn trong phạm vi phù hợp, có dẫn nguồn rõ ràng. Đây là những cách lan tỏa thông tin chính thống, đồng thời vẫn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan báo chí”.

“Ngược lại, việc sao chép toàn bộ hoặc một phần đáng kể nội dung bài báo để đăng lại; chụp màn hình bài báo, quay màn hình video/phóng sự hoặc lấy hình ảnh trong bài báo rồi đăng lên mạng xã hội; hoặc xào nấu chất liệu riêng/thông tin độc quyền thành nội dung của mình để đăng lên các nền tảng số khi chưa được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ, có thể bị xử lý theo quy định. Tùy tính chất, mức độ và chủ thể vi phạm, hành vi này có thể bị xử phạt hành chính, buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật”, bà Huỳnh Thị Thu Thủy cho biết thêm.

 Anh V.V.N (trú tại phường Nghĩa Lộ) chia sẻ: “Trước đây tôi chỉ nhận thức đơn giản rằng, việc sao chép nguyên văn bài viết, hình ảnh của các cơ quan báo chí để đăng lại trên các diễn đàn, trang mạng xã hội, website mà tôi quản lý, sử dụng là góp phần lan tỏa thông tin cho cơ quan báo chí đó, đồng thời là giải pháp hiệu quả để giúp tôi thu hút tương tác, kiếm doanh thu từ hoạt động tiếp thị liên kết. Giờ thì tôi đã nhận thức được việc làm sai trái của mình trong thời gian qua”.

“Từ một tác phẩm báo chí chính thống, các chủ tài khoản mạng xã hội vô tư “xào nấu”, cắt ghép từ nội dung báo chí đăng tải để “biến” thành cái của mình và vô tư đăng lại trên mạng xã hội. Đây là hành vi vi phạm bản quyền. Nhưng chế tài xử lý vấn đề này chưa được quyết liệt và căn cơ. Hiện nay hành lang pháp lý đã rất rõ ràng. Quy định hành vi tự ý sao chép, cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí trên mạng xã hội mà không được sự đồng ý của các chủ sở hữu bản quyền có thể bị phạt hành chính lên đến 30 triệu đồng cũng đã có hiệu lực nhưng tình trạng vi phạm này vẫn còn tái diễn. Do vậy, cơ quan được trao quyền cần phải kiểm soát và xử lý kiên quyết thì mới hy vọng chấm dứt nạn “ăn cắp” bản quyền của báo chí”, anh V.M.H (trú xã Đông Sơn) chia sẻ.

Ăn cắp bản quyền báo chí không phải là hành vi "chia sẻ thông tin" như nhiều người vẫn ngụy biện, mà thực chất là hành vi chiếm đoạt thành quả lao động trí tuệ và hưởng lợi trên công sức của người khác. Đằng sau mỗi cú nhấp chuột sao chép là sự phủ nhận những ngày tháng dấn thân của phóng viên, sự đầu tư của tòa soạn và những giá trị nghề nghiệp mà báo chí chính thống đã dày công vun đắp.

Đáng nói hơn, trong khi các cơ quan báo chí phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về từng câu chữ, từng thông tin được đăng tải thì không ít tài khoản mạng xã hội, fanpage và kênh YouTube lại ngang nhiên sao chép, cắt ghép, bóp méo nội dung để câu kéo lượt xem, thu lợi từ quảng cáo mà gần như không phải chịu bất kỳ chi phí sản xuất hay trách nhiệm nghề nghiệp nào. Một bên tạo ra giá trị, một bên chỉ khai thác giá trị; một bên chịu trách nhiệm về tính xác thực của thông tin, một bên chỉ chạy theo thuật toán và lợi nhuận. Nếu tình trạng bất bình đẳng này không được ngăn chặn, những người làm báo chân chính sẽ ngày càng gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì những tác phẩm chất lượng, còn không gian thông tin sẽ bị lấn át bởi những sản phẩm "ăn theo", giật gân và sai lệch.

Đã đến lúc cần nhìn nhận xâm phạm bản quyền báo chí không chỉ là câu chuyện dân sự giữa người bị xâm phạm và người vi phạm, mà là vấn đề liên quan đến kỷ cương pháp luật, đạo đức xã hội và an ninh thông tin trên không gian mạng. Không thể để môi trường số trở thành "vùng trũng" của pháp luật, nơi người sáng tạo bị thiệt hại còn kẻ sao chép lại ung dung hưởng lợi. Để chặn đứng thực trạng này, cần sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt của các cơ quan quản lý nhà nước, các cơ quan thực thi pháp luật, các nền tảng số và chính các cơ quan báo chí.

Bảo vệ bản quyền báo chí không chỉ là bảo vệ quyền lợi của các cơ quan báo chí hay người làm báo, mà còn là bảo vệ nền tảng của một xã hội thượng tôn pháp luật, tôn trọng lao động sáng tạo và bảo vệ quyền được tiếp cận thông tin chính xác của mỗi công dân. Đó không chỉ là yêu cầu của pháp luật, mà còn là thước đo văn minh của xã hội trong kỷ nguyên số.

Nghị định số 174/2026/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026 quy định rõ chế tài xử phạt đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ tác phẩm báo chí mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ có thể bị phạt từ 20 - 30 triệu đồng, đồng thời buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm (quy định tại điểm d khoản 1 Điều 95 Nghị định 174). Đây được xem là động thái mạnh tay của cơ quan chức năng nhằm tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.

Tiến Quân