Những điểm mới đáng chú ý của Nghị định số 281/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai

1. Tăng mạnh thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã Một trong những điểm đáng chú ý là Nghị định số 281/2026/NĐ-CP điều chỉnh thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã. Theo quy định mới, Chủ tịch UBND cấp xã có quyền phạt cảnh cáo, phạt tiền đến 250 triệu đồng, đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn 03 tháng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Trong khi đó, theo quy định trước đây, Chủ tịch UBND cấp xã chỉ có thẩm quyền phạt tiền đến 05 triệu đồng. Như vậy, mức phạt tiền tối đa thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã được nâng lên 50 lần, phù hợp với yêu cầu quản lý đất đai trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, Nghị định cũng bãi bỏ quy định về thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp huyện tại Nghị định số 123/2024/NĐ-CP, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện nay. 

2. Quy định rõ cách xử phạt khi vợ và chồng cùng có quyền sử dụng đất Nghị định số 281/2026/NĐ-CP bổ sung nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Theo đó, trường hợp vợ và chồng cùng có quyền sử dụng đất thì áp dụng xử phạt vi phạm hành chính như đối với một cá nhân. Quy định này góp phần bảo đảm việc áp dụng chế tài thống nhất, tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau khi quyền sử dụng đất thuộc chung vợ và chồng.

3. Làm rõ việc xử phạt đối với đơn vị hành chính đặc khu Nghị định bổ sung quy định riêng đối với các đơn vị hành chính đặc khu. Theo đó, đối với đặc khu được công nhận loại đô thị và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương ở phường thì áp dụng mức xử phạt như đơn vị hành chính ở phường.

Đối với đặc khu thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn tương ứng của chính quyền địa phương ở xã thì áp dụng mức xử phạt như đơn vị hành chính ở xã. Quy định này giúp xác định rõ căn cứ áp dụng mức xử phạt, bảo đảm thống nhất trong quá trình xử lý vi phạm hành chính về đất đai.

4. Quy định cụ thể hơn về xác định số lợi bất hợp pháp Nghị định số 281/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung quy định về xác định số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm. Theo đó, số lợi bất hợp pháp là khoản lợi được tính thành tiền mà tổ chức, cá nhân có được từ việc sử dụng đất sau khi thực hiện hành vi vi phạm và phải nộp vào ngân sách nhà nước. Trường hợp một hành vi vi phạm do nhiều tổ chức, cá nhân cùng thực hiện trên một thửa đất thì số lợi bất hợp pháp phải nộp được chia đều cho các tổ chức, cá nhân cùng vi phạm. Đáng chú ý, trường hợp người vi phạm đã nộp các khoản tiền vào ngân sách nhà nước từ việc sử dụng đất vi phạm thì các khoản tiền đã nộp được khấu trừ khi xác định số lợi bất hợp pháp phải nộp.

5. Bổ sung nhiều biện pháp khắc phục hậu quả Nghị định bổ sung một số biện pháp khắc phục hậu quả, đáng chú ý gồm:

• Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm;

• Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của mốc địa giới đơn vị hành chính;

• Buộc thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai;

• Buộc nộp lại các giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung hoặc giấy tờ giả đã sử dụng.

Việc bổ sung các biện pháp này góp phần bảo đảm hậu quả do hành vi vi phạm được khắc phục thực chất, đồng thời nâng cao tính răn đe và hiệu quả của công tác quản lý nhà nước về đất đai.

6. Bổ sung trường hợp không bị xử phạt do không đăng ký biến động đất đai Nghị định số 281/2026/NĐ-CP sửa đổi quy định về xử phạt đối với hành vi không thực hiện đăng ký biến động đất đai.

Để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mình, mỗi tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình và cá nhân cần chủ động tìm hiểu, cập nhật và chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về đất đai; thực hiện đầy đủ các thủ tục liên quan đến quyền sử dụng đất; không tự ý lấn, chiếm đất, sử dụng đất sai mục đích hoặc thực hiện các hành vi làm thay đổi hiện trạng đất trái quy định. Việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật không chỉ giúp mỗi người dân phòng ngừa nguy cơ bị xử phạt mà còn góp phần bảo đảm trật tự, kỷ cương trong quản lý đất đai, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định. Mỗi người dân hãy chủ động tìm hiểu pháp luật – sử dụng đất đúng quy định – kịp thời thực hiện các thủ tục cần thiết, góp phần xây dựng nền quản lý đất đai công khai, minh bạch và hiệu quả.

Theo đó, hành vi không đăng ký biến động đất đai theo quy định vẫn có thể bị phạt tiền từ 2 triệu đồng đến 3 triệu đồng, nhưng bổ sung trường hợp ngoại lệ: nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua việc thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất theo quy định tại Điều 127 Luật Đất đai thì không thuộc trường hợp bị xử phạt về hành vi không đăng ký biến động đất đai theo quy định này. Quy định mới góp phần tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn, đồng thời bảo đảm sự thống nhất giữa quy định về xử phạt vi phạm hành chính và quy định của pháp luật đất đai về thực hiện dự án đầu tư.

7. Làm rõ thẩm quyền của lực lượng Công an và cơ quan thanh tra Nghị định số 281/2026/NĐ-CP cũng điều chỉnh, bổ sung quy định về thẩm quyền xử phạt của cơ quan thanh tra chuyên ngành và lực lượng Công an. Đối với lực lượng Công an nhân dân, các chức danh Công an theo quy định tại Điều

8. Nghị định số 189/2025/NĐ-CP có thẩm quyền xử phạt một số hành vi vi phạm hành chính liên quan đến việc sử dụng đất an ninh theo phạm vi, điều khoản và thẩm quyền được Nghị định quy định. Đồng thời, các chức danh thanh tra thuộc lực lượng Công an nhân dân theo quy định tại Điều 7 Nghị định số 189/2025/NĐ-CP có thẩm quyền xử phạt đối với các hành vi vi phạm hành chính trong sử dụng đất an ninh theo quy định. Đây là nội dung cần được hiểu đúng: Nghị định không trao cho lực lượng Công an thẩm quyền xử phạt chung đối với mọi hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, mà xác định thẩm quyền theo chức danh, hành vi và phạm vi sử dụng đất an ninh được quy định cụ thể. 8. Chủ động tìm hiểu quy định mới để phòng ngừa vi phạm Nghị định số 281/2026/NĐ-CP là một trong những văn bản quan trọng nhằm tiếp tục hoàn thiện quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, đồng thời phù hợp với yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình mới.

 Nghị định chính thức có hiệu lực từ ngày 31/8/2026.

Đ304