Nghị quyết số 37/2026/QH16 – Bước đột phá trong tư duy xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế

Trong tiến trình đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, không ít tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong cả khu vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân cũng như lĩnh vực ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đã xảy ra vi phạm, thiếu sót. Thực tế khách quan cho thấy, bên cạnh những trường hợp cố ý vụ lợi, vi phạm pháp luật, có không ít trường hợp xuất phát từ sự năng động, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trong bối cảnh các quy định pháp luật chưa theo kịp thực tiễn, còn chồng chéo, mâu thuẫn. Đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có một hành lang pháp lý đủ rõ ràng để phân định rạch ròi: đâu là hành vi phải xử lý nghiêm minh để bảo vệ trật tự quản lý kinh tế, đâu là rủi ro chính đáng cần được nhìn nhận nhân văn nhằm khuyến khích đổi mới, sáng tạo. Nghị quyết số 37/2026/QH16 ra đời chính là chìa khóa giải quyết trọn vẹn bài toán thực tiễn này.

Những điểm mới căn bản của Nghị quyết thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa nguyên tắc kỷ luật thép và tính nhân văn sâu sắc. Theo Điều 3 của Nghị quyết, việc xử lý vi phạm phải được xem xét một cách khách quan, toàn diện; đặt trọng tâm đánh giá kỹ lưỡng về vai trò, động cơ, mục đích của người vi phạm, bối cảnh lịch sử cụ thể, hậu quả thiệt hại cùng kết quả khắc phục để đưa ra hình thức xử lý thấu tình đạt lý; trong đó ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính, coi chế tài hình sự là biện pháp xử lý cuối cùng. Đặc biệt, các cơ chế ưu tiên này chỉ được kích hoạt khi hành vi đồng thời thỏa mãn hai điều kiện cốt lõi: hoàn toàn không tham nhũng và vì lợi ích chung, không nhằm mưu cầu lợi ích cá nhân hay lợi ích nhóm.

Bên cạnh đó, Nghị quyết quy định rõ các cơ chế xử lý linh hoạt theo từng giai đoạn tố tụng. Cụ thể như không truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện tại Điều 5 (không tham nhũng, vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành mang lại hiệu quả, không có khiếu nại tố cáo, không gây thất thoát hoặc đã khắc phục toàn bộ); loại trừ trách nhiệm hình sự đối với thiệt hại phát sinh từ rủi ro trong nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ khi đã tuân thủ đúng quy trình hoặc diễn ra trong bối cảnh pháp luật chưa điều chỉnh; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự tối đa 02 năm đối với một số dự án, hoạt động đang triển khai để tạo không gian, thời gian khắc phục hậu quả; đồng thời thực hiện miễn trách nhiệm hình sự hoặc xem xét hoãn, tạm đình chỉ chấp hành hình phạt, miễn, giảm hình phạt, xóa án tích đối với cả những bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật trước đó – thể hiện rõ chính sách hồi tố có chọn lọc đầy tính nhân đạo.

Đặc biệt, Nghị quyết thiết thực bảo vệ đội ngũ cán bộ, công chức xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị, người tham gia xây dựng, thẩm định, thẩm tra và triển khai thực hiện sẽ được loại trừ, miễn trách nhiệm nếu đã tuân thủ đúng quy trình, không vụ lợi dù vẫn phát sinh thiệt hại. Quy định này đóng vai trò là "liều thuốc" giải tỏa tâm lý e dè, "sợ sai, sợ trách nhiệm" đang tồn tại trong một bộ phận cán bộ, cơ sở. Tuy nhiên, cơ quan Công an cũng đưa ra khuyến cáo mạnh mẽ: tuyệt đối không được hiểu sự ưu tiên của Nghị quyết là "giấy phép con" để vi phạm pháp luật. Mọi hành vi có yếu tố tham nhũng, vụ lợi, lợi ích nhóm hoặc cố ý vi phạm sẽ bị kiên quyết xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật.

Với cách tiếp cận vừa nghiêm minh, vừa nhân văn, Nghị quyết số 37/2026/QH16 được kỳ vọng sẽ tạo lập hành lang pháp lý vững chắc, khơi thông mọi nguồn lực, tiếp thêm động lực mạnh mẽ cho tinh thần đổi mới sáng tạo. Thời gian tới, lực lượng Công an tỉnh Quảng Ngãi sẽ tiếp tục quán triệt sâu sắc, triển khai nghiêm túc tinh thần Nghị quyết gắn liền với nhiệm vụ bảo đảm an ninh trật tự; mỗi cán bộ, chiến sĩ và các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức pháp luật, thượng tôn kỷ cương, chung sức đồng lòng xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh an toàn, lành mạnh, phục vụ đắc lực sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh nhà.

Đại Việt