Những điểm nổi bật trong dự thảo Luật bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia

Bên cạnh đó, quy định về chế độ bảo vệ, phân cấp quản lý, cũng như cơ chế phối hợp giữa các lực lượng liên quan còn chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong tổ chức thực hiện. Việc nâng lên thành luật sẽ giúp thể chế hóa đầy đủ các chỉ đạo của Đảng, bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật và tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các lực lượng thực thi nhiệm vụ.

Dự thảo Luật bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia không chỉ đơn thuần là sự gia tăng về cấp hiệu lực pháp lý mà còn ghi nhận những bước chuyển mình căn bản về tư duy, phạm vi điều chỉnh và phương thức bảo vệ.

Nâng cao tầm hiệu lực pháp lý và hoàn thiện thể chế

- Nâng cấp từ Pháp lệnh lên Luật: Chuyển đổi hình thức văn bản từ Pháp lệnh (do Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành) sang Luật (do Quốc hội ban hành) giúp nâng cao vị thế, bảo đảm tính tối thượng và tạo căn cứ pháp lý vững chắc cho việc thực thi.

- Đồng bộ hóa với quyền con người, quyền công dân: Việc ban hành Luật tạo cơ sở pháp lý minh bạch trong việc áp dụng các biện pháp hạn chế quyền con người, quyền công dân trong các tình huống cấp bách liên quan đến an toàn công trình, đúng theo tinh thần Hiến pháp năm 2013.

Mở rộng phạm vi đối tượng bảo vệ sang Không gian mạng và Hạ tầng số

Nếu như Pháp lệnh 2007 tập trung vào các công trình hạ tầng truyền thống mang tính vật lý (như nhà máy điện, đập thủy điện, hệ thống viễn thông cốt lõi, công trình quốc phòng - an ninh), thì dự thảo Luật mới đã mở rộng tầm nhìn toàn diện hơn:

- Bổ sung hạ tầng dữ liệu và không gian mạng: Chính thức đưa các trung tâm dữ liệu quốc gia (Data Center), hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia, hạ tầng chuyển đổi số và cáp quang biển vào nhóm đối tượng thuộc diện bảo vệ đặc biệt.

- Xác định công trình năng lượng mới: Bổ sung các hạ tầng năng lượng tái tạo, lưới điện thông minh, các cơ sở hạ tầng khoa học - công nghệ hiện đại có tác động trực tiếp đến sự phát triển bền vững của đất nước.

Chuyển đổi phương thức bảo vệ: từ "cơ học" sang "chuyển đổi số"

- Ứng dụng công nghệ cao làm nòng cốt: Pháp lệnh 2007 chủ yếu dựa vào lực lượng canh gác, rào chắn vật lý và kiểm soát thủ công. Dự thảo Luật mới đẩy mạnh việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống cảm biến thông minh, thiết bị giám sát tự động và các giải pháp an ninh mạng để kiểm soát tình hình theo thời gian thực.

- Tư duy bảo vệ từ xa, đa tầng: Thiết lập quy trình phòng ngừa chủ động, phát hiện và triệt tiêu nguy cơ từ sớm, từ xa trên cả 3 không gian: trên bộ/mặt đất, trên không/trên biển (kể cả thiết bị bay không người lái - UAV) và trên không gian mạng.

Quy định tiêu chí phân loại minh bạch và cơ chế "mở"

- Chuẩn hóa hệ thống tiêu chí: Dự thảo Luật xây dựng bộ tiêu chí định lượng và định tính rõ ràng để đánh giá chính xác mức độ quan trọng của công trình (mức độ ảnh hưởng đến chủ quyền, an ninh quốc gia, kinh tế - xã hội khi bị xâm phạm).

- Quy trình rà soát linh hoạt: Khắc phục tình trạng "danh mục cứng" kéo dài của Pháp lệnh 2007, Luật mới quy định cơ chế định kỳ rà soát, đánh giá để bổ sung các công trình mới phát sinh hoặc đưa ra khỏi danh mục những công trình không còn đáp ứng đủ tiêu chí, tránh lãng phí nguồn lực bảo vệ của nhà nước.

Rõ ràng hóa trách nhiệm phối hợp và xây dựng lực lượng chuyên trách

- Phân định rõ vai trò nòng cốt: Làm rõ trách nhiệm chủ trì của lực lượng Công an nhân dân và Quân đội nhân dân trong từng loại hình công trình và từng vùng lãnh thổ.

- Chuẩn hóa lực lượng bảo vệ tại chỗ: Quy định cụ thể về tiêu chuẩn, quyền hạn, nghĩa vụ và trang bị vũ khí, công cụ hỗ trợ cho lực lượng bảo vệ chuyên trách thuộc các cơ quan, doanh nghiệp quản lý công trình, biến lực lượng này thành "lá chắn đầu tiên" hiệu quả.

Bảo đảm hài hòa giữa an ninh quốc gia và quyền lợi dân sinh

- Xác định rõ phạm vi hành lang an toàn: Dự thảo quy định chi tiết về phạm vi, ranh giới hành lang an toàn bảo vệ công trình, giải quyết các bất cập lịch sử về chồng chéo đất đai.

- Chính sách đền bù và hỗ trợ thỏa đáng: Lần đầu tiên, các chính sách về bồi thường, hỗ trợ tái định cư, chuyển đổi nghề nghiệp cho người dân chịu ảnh hưởng do nằm trong vùng hành lang an toàn được thể chế hóa chi tiết và minh bạch. Điều này giúp giảm thiểu tranh chấp, tạo sự đồng thuận cao trong nhân dân để cùng tham gia bảo vệ công trình.

Dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là bước hoàn thiện thể chế cần thiết, phản ánh đúng tư duy "An ninh để phát triển - Phát triển để giữ vững an ninh" trong kỷ nguyên số.

Mạnh Tuấn