Những quy định nổi bật của Bộ Công an có hiệu lực từ ngày 01/7/2026

Trong lĩnh vực dẫn độ, Luật Dẫn độ số 100/2025/QH15 quy định cụ thể đối tượng có thể bị dẫn độ là người có hành vi phạm tội mà pháp luật Việt Nam và pháp luật nước ngoài quy định hình phạt tù có thời hạn từ 01 năm trở lên, tù chung thân hoặc tử hình, hoặc đã bị tòa án của nước yêu cầu dẫn độ xử phạt tù mà thời hạn chấp hành còn lại ít nhất 06 tháng. Để triển khai, Nghị định số 167/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định tài liệu kèm theo yêu cầu dẫn độ phải được số hóa và chuyển qua phương tiện điện tử trong trường hợp tiếp nhận, chuyển giao trên môi trường điện tử.

Đối với công tác chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù ở nước ngoài về Việt Nam, Luật số 101/2025/QH15 xác định 06 điều kiện để tiếp nhận như: là công dân Việt Nam, hành vi phạm tội cũng cấu thành tội phạm theo pháp luật Việt Nam, thời hạn chấp hành án còn lại ít nhất 01 năm, bản án đã có hiệu lực pháp luật, có sự đồng ý của Việt Nam hoặc nước chuyển giao và sự đồng ý của chính người chấp hành án. Luật cũng quy định 04 trường hợp từ chối tiếp nhận, như không phù hợp với nguyên tắc chuyển giao hoặc gây phương hại đến an ninh quốc gia. Nghị định số 171/2026/NĐ-CP quy định chi tiết các trường hợp từ chối liên quan đến khả năng đáp ứng của Việt Nam, như thiếu thiết bị y tế chuyên khoa, thuốc đặc trị, hoặc không đảm bảo chế độ giam giữ đặc biệt theo công nghệ cao.

Về tương trợ tư pháp hình sự, Luật số 103/2025/QH15 liệt kê 10 hình thức, bao gồm: tống đạt văn bản tố tụng, khám xét, thu giữ, tịch thu vật chứng, tổ chức hỗ trợ điều tra, lấy lời khai trực tiếp hoặc trực tuyến, chuyển giao truy cứu trách nhiệm hình sự và trao đổi thông tin. Trong lĩnh vực lý lịch tư pháp, Luật số 107/2025/QH15 cho phép cá nhân yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp cho người thân hoặc ủy quyền cho người khác thực hiện. Thời hạn cấp Phiếu là 05 ngày làm việc, hoặc không quá 15 ngày nếu cần xác minh. Nghị định số 216/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thời gian gửi thông báo tiếp nhận hồ sơ trực tuyến trong vòng 08 giờ, hồ sơ trực tiếp là 01 giờ và qua bưu chính là 01 ngày làm việc.

Công tác bảo vệ trẻ em trên không gian mạng được nhấn mạnh tại Luật An ninh mạng số 116/2025/QH15, trong đó khẳng định trẻ em có quyền được bảo vệ đời sống riêng tư và bí mật cá nhân. Cha mẹ và người giám hộ có trách nhiệm quản lý, còn các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng phải kiểm soát nội dung, ngăn chặn, xóa bỏ thông tin gây hại và phối hợp với lực lượng chuyên trách của Bộ Công an để xử lý. Về cư trú, Luật số 118/2025/QH15 đơn giản hóa thủ tục, không yêu cầu sự đồng ý của chủ hộ đối với người dưới 6 tuổi đăng ký thường trú khi về ở với cha mẹ; đồng thời bỏ văn bản đồng ý của cơ quan xuất nhập cảnh đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài còn quốc tịch Việt Nam.

Đối với công tác phòng, chống ma túy, Luật số 120/2025/QH15 và Nghị định số 163/2026/NĐ-CP quy định biện pháp giám sát điện tử đối với người cai nghiện tại gia đình, cộng đồng hoặc điều trị bằng thuốc thay thế. Trong 24 giờ kể từ khi có quyết định, Công an cấp xã có trách nhiệm thi hành và đeo thiết bị giám sát. Ngoài ra, việc xác định tình trạng nghiện được quy định cụ thể cho 05 nhóm đối tượng, với địa điểm thực hiện tại các cơ sở y tế chuyên khoa, cơ sở giám định pháp y hoặc nơi tạm giữ hành chính theo hướng dẫn tại Nghị định số 166/2026/NĐ-CP.

Quyền lợi của phạm nhân cũng được mở rộng theo Luật Thi hành án hình sự số 127/2025/QH15, cho phép phạm nhân được hiến mô, bộ phận cơ thể nếu đáp ứng đủ các điều kiện khắt khe về sức khỏe, sự tự nguyện và thời hạn chấp hành án còn lại dưới 03 năm. Nghị định số 170/2026/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết quy trình, thủ tục phê duyệt từ cơ sở giam giữ lên cơ quan có thẩm quyền, đảm bảo thực hiện đúng các quy định về hiến, lấy, ghép mô và bộ phận cơ thể người. Bên cạnh đó, chế độ tạm giữ, tạm giam cũng được quy định cụ thể tại Luật số 128/2025/QH15 và Nghị định số 213/2026/NĐ-CP về tiêu chuẩn định lượng lương thực, điện nước, vật dụng sinh hoạt và diện tích chỗ nằm tối thiểu 02 m2.

Ngoài các văn bản luật nêu trên, 05 nghị định khác cũng đồng loạt có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 gồm: Nghị định số 160/2026/NĐ-CP về cơ sở dữ liệu thi hành án hình sự; Nghị định số 172/2026/NĐ-CP về kinh phí thực hiện dẫn độ, chuyển giao người chấp hành án và tương trợ tư pháp; Nghị định số 203/2026/NĐ-CP về thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc; Nghị định số 231/2026/NĐ-CP về quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án tại cộng đồng; và Nghị định số 236/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung quy định chi tiết về Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ.

Đoàn Phạm