Quy định mới về thi hành trục xuất và chế độ đối với người lưu trú chờ xuất cảnh

Nghị định 249/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về trình tự, thủ tục thi hành án phạt trục xuất; đồng thời xây dựng hệ thống tổ chức quản lý và các chế độ thiết yếu bao gồm ăn, mặc, ở, sinh hoạt, liên lạc, thăm gặp, nhận quà, khám chữa bệnh và chi phí mai táng. Đối tượng áp dụng là người chấp hành án phạt trục xuất, người nước ngoài bị xử phạt hành chính bằng hình thức trục xuất, người nước ngoài đã chấp hành xong án phạt tù, và người có quyết định giữ trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ, được lưu trú tại cơ sở do lực lượng Công an nhân dân quản lý trong thời gian chờ xuất cảnh.

Đối với việc cấp giấy tờ cho người bị trục xuất, Điều 10 của Nghị định đã quy định rõ trách nhiệm của cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh. Đơn vị này chịu trách nhiệm kiểm tra hộ chiếu hoặc giấy tờ thay thế của người bị trục xuất. Nếu hộ chiếu không có thị thực hoặc hết hạn tạm trú, đơn vị đề nghị cơ quan thẩm quyền cấp hoặc gia hạn để người bị trục xuất hoàn thiện thủ tục rời khỏi Việt Nam; trong trường hợp khẩn cấp, văn bản đề nghị phải được gửi đến cơ quan quản lý xuất nhập cảnh ít nhất 24 giờ trước khi trục xuất. Đối với trường hợp người bị trục xuất không có giấy tờ tùy thân, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh phải thông báo cho Bộ Ngoại giao hoặc cơ quan quản lý xuất nhập cảnh Bộ Công an để phối hợp yêu cầu cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự của nước sở tại cấp giấy tờ cần thiết.

Đặc biệt, Nghị định cũng đưa ra quy trình xử lý khi phát sinh căn cứ tạm hoãn xuất cảnh theo quy định của Luật Thi hành án hình sự. Trong vòng 01 ngày làm việc, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh phải báo cáo Tòa án đã ra quyết định thi hành án để xem xét kéo dài thời hạn rời khỏi lãnh thổ. Đồng thời, lực lượng chức năng phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao, cơ quan đại diện ngoại giao/lãnh sự của nước mà người bị trục xuất là công dân, hoặc tổ chức bảo lãnh để hỗ trợ kinh phí thực hiện nghĩa vụ dân sự và hình phạt tiền. Khi đã hoàn tất các thủ tục liên quan đến thi hành án dân sự hoặc có quyết định kết thúc thi hành án, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh sẽ tiến hành các bước buộc người bị trục xuất rời khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, Nghị định số 249/2026/NĐ-CP được đánh giá là cơ sở pháp lý then chốt trong hệ thống pháp luật xử lý vi phạm hành chính. Việc ban hành Nghị định không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội, mà còn thể hiện tính công khai, minh bạch và nhân văn, bảo đảm quyền con người trong công tác thi hành án trục xuất và quản lý người lưu trú chờ xuất cảnh.

Minh Thư